Programlama Nedir ?
DERS 1: TANITIM
Ders sonunda yapabilecekleriniz:
-Programlama Temel Bilgilerini almak
-Visual Basic 6.0 Çalisma Ortami’ni tanimak.
-Araç kutusu, pencereler, mönüler gibi ortam bilesenlerini tanimak.
I. PROGRAMLAMA NEDIR?
Program nedir? Ya da “yazilim nedir?” gibi sorulara, “bilgisayarin donanim kismina yasam veren komutlardir” gibi yanitlar verilir. Burada vurgulanan; eger bilgisayarda bir isi yapacaksak, onu gerçeklestirmek için program yazmamiz gerekir. Örnegin, derslerimizin kayitlarini ve notlarimizi tutmak istiyorsak ya da müsterilerimizin kayitlarini tutmak istiyorsak bir programa gereksinimimiz var. Bunu Microsoft Excel gibi bir program araciligiyla da yapabilirsiniz. Ancak program yazabilmek, bu isler için özel bir çözüm ya da uygulama gelistirmek anlamina gelir. Iste bu nedenle da yazilim yerine daha çok uygulama gelistirme (development) terimi kullanilir.
Buradan “programi nasil yazacagiz?” sorusu akla gelir. Program, öncelikle bir isletim sistemi ya da platform için yazilir. Örnegin Windows XP için yazilan bir program Linux isletim sisteminde çalismayacaktir. Platformun ardindan programin yazilacagi dil seçilir. Örnegin Visual Basic ya da C++ gibi. Bu diller, bizim program yazmamizi saglarlar. Bizim anlasilabilir sekilde program gelistirmemizi ve gelistirdigimiz programi bilgisayarin dogrudan çalistirabilecegi makine diline çevirirler. Iste, kabaca bu sürece programlama denir.
A. PROGRAM NEDIR?
Bir program bilgisayara ne yapmasi gerektigini söyleyen bir dizi komuttur. Bilgisayarlar islemlerin kendi anlayacagi dilde (makine dili) açikça yazilmasini isterler. Ancak bu islemlerin makine dilinde bir programci tarafindan yapilmasi yerine programlamanin yapisal biçimde bir dil araciligiyla yapilmasini ve daha sonra çevrilerek bilgisayara anlatilmasi islemini programlama dilleri üstlenirler. Bu çevirme islemine derleme (compile) ya da yorumlama (interpriting) denir.
B. NESNE TABANLI PROGRAMLAMA
Nesne tabanli programlama (object-oriented programming-OOP), program gelistirmek için kullanilan bir teknolojidir. OOP terimi degisik anlamlar tasimakla birlikte sagladigi standartlarla bilesen (component) programlamasini kolaylastirmaktadir. Visual Basic özünde nesne-temelli bir programlama dilidir. Çok sayida nesne hazir olarak Visual Basic içinde bulunur programcilar bu nesneleri kullanarak program yazarlar.
OOP (Object-Oriented Programming) üç prensipe sahiptir: encapsulation, inheritance, ve polymorphism. Bu terimlere kisaca bir bakalim:
Encapsulation nesne hakkindaki bilgiler ve islemler anlamina gelir. Metot ve özellik olarak adlandirdigimiz bu islemler bir nesnenin niteliklerini ve islemlerini ortaya koyar. Örnegin bir arabanin rengi, büyüklügü gibi özellikleri.
Inheritance (miras, etkilenme) sözcügünün anlami ise bir nesnenin baska bir nesne üzerine (bir üst nesneden etkilenerek) kurulmasidir. Örnegin bir arabanin parçalardan olusmasi ve parçanin da arabanin tam nesnesinden etkilenmesi gibi.
Polymorphism ise belli bir islemin (metodun) birçok nesne tarafindan kullanilmasidir.
NOT: Kanimca, .NET ile birlikte Microsoft gerçekten OOP üzerinde durmakta. Sizlere en kisa zamanda .NET dillerini öneririm. Bildiginiz gibi sitemizde C# .NET dili var.
C. OLAY-TEMELLI PROGRAMLAMA
Nesne temelli programlama gibi bir programlama teknolojisi olmamakla birlikte; adindan söz edecegimiz bir yaklasim da olay temelli programlamadir. Bu terim daha çok kullaniciyla iletisim kuran programlar gelistirme anlamina gelir. Kullanicinin fare tiklamasi, klavyeden yazi yazmasi ya da neden oldugu diger islemler birer olay olarak algilanir ve programin isleyisi ona göre yönlenir.
Olay-temelli programlama (event-driven programming), klasik programlamanin aksine kullanicilarin islemlerine (yapacaklari hareketlere) göre programin yanit vermesi temeline kurulu bir programlama sistemidir. Visual Basic ile gelistirecegimiz programlar için çogunlukla olay temelli denilebilir.
II. MICROSOFT VISUAL BASIC
Visual Basic (VB olarak da anilir) Microsoft tarafindan gelistirilmis modern bir programlama ortamidir. Visual Basic’in bir programin yazilip çalistirilmasindan öte, program gelistirmek için çok sayida araca sahip olmasi; kullanici arabiriminin tasarlanmasi, hatalarin giderilmesi, veritabani yaratmak, gibi gelismis özelliklere sahiptir.
Visual Basic ile farkli düzeylerde (konularda) programlar gelistirilebilir. Visual Basic ile küçük bir islemler için program gelistirilebilecegi gibi, profesyonel programlar, veritabani uygulamalari ve hatta Internet uygulamalari bile gelistirmek mümkündür. Örnegin bir cari hesap, stok, satis, imalat vb uygulamalari, oyun programi vb.
Visual Basic’in sahip oldugu araçlar:
-Kullanici ara birimi gelistirmek için çok sayida kontrol.
-Programi derleme ve hata bulmaya yönelik çok sayida araç.
-Degisik veritabanlarina erisim.
-Diger uygulamalarin fonksiyonlarini kullanmayi saglayan Active XT teknolojisi.
-Uygulamanin EXE dosya olarak üretilebilmesi ve dagitilmasi.
-Raporlama araçlari.
-Veri yapisi araçlari.
Visual Basic ile neler yapabiliriz?
-Basit ve genel amaçli uygulamalar.
-Sirketler için gelistirilen özel uygulamalar.
-Ticari programlar, satis sistemleri, veritabani uygulamalari.
-Ticari amaçli paket programlar.
-Web uygulamalari.
A. BIR VISUAL BASIC PROGRAMININ KISIMLARI
Bir programi belli kisimlardan olusur. Bunlarin en basit olarak su sekilde ele alabiliriz:
-Kullanici arabirimi.
-Bilgi isleme (hesaplamalar)
-Bilgi saklama (veritabani islemleri).
-Raporlama islemleri.
Kullanici arabirimi bir programin ekranini olusturur. Diger bir deyisle kullanicilarin bilgi girdigi etkilesimli ekranlardir. Bunlara form diyecegiz.
Bilgi isleme kismi, programin yapacagi hesaplamalari ve islemleri kapsar. Bu daha çok programin mantigi olarak adlandirilir.
Veritabani islemleri, bildiginiz gibi birçok uygulama için çok önemlidir. Yine ayni sekilde raporlama da bilgilerin yazicidan ya da ekrandan alinmasini saglar.
B. VB 6.0′I BASLATMAK
Visual Basic 6.0′in Windows isletim sistemleri üzerine kurulmasi ile birlikle Visual Studio 6.0 program grubu ya da Visual Basic 6.0 program grubu Start menüsünde Programs grubunda yer alir. Visual Basic’i baslatmak için bu seçenek üzerine tiklanir.
C. ÇALISMA ORTAMI
Visual Basic 6.0′in baslatilmasiyla birlikte, önce yazilacak programin (projenin) türü sorulur. Bu varsayim olarak (yaygin olarak) .EXE olarak seçilir. Ardindan programlama ortami ekrana gelir.
Visual Basic 6.0 ortami özellikle program birimlerinin düzenlenmesi için çok sayida bölüme sahiptir. Bu bölümler araciligiyla programin tasarimi yapilir ve kod yazilir.
Visual Basic çalisma ortami programin arabiriminin gelistirilmesi bakimindan bir tasarim zamani (design time) program gelistirme ortamidir. Örnegin bir formun ya da bir kontrolün özellikleri, özellik tablosundan düzenlenebilir. Form ve diger kontroller seçilerek özellikler (Properties) tablosundan renkleri vb. bütün özellikleri düzenlenebilir.
Project Penceresi:
Yeni bir Visual Basic programina bir proje (project) olarak baslanir. Bir projeye (uygulama) baslamadan önce gelistirilecek programin türü seçilir. Varsayilan proje türü Standard EXE dir. Standard EXE program, EXE dosya olarak çalisabilir bir programi yaratmak anlamina gelir.
Tablo: Proje tipleri
Standard EXE Normal bir Visual Basic projesi.
ActiveX EXE ActiveX kodu yaratma
ActiveX DLL ActiveX bilesini yaratma
ActiveX Control ActiveX kontrolü yaratma
VB Application Wizard Bir Visual Basic uygulamasini adim adim yaratir
VB Wizard Manager Sihirbaz yaratmayi saglar.
Data Project Server veritabanlarina ulasmak için yaratilan veritabani projesi.
IIS Application Internet Information Server uygulamasi yaratir.
Addin Add-in nesneleri yaratir.
ActiveX Document Dll ActiveX belgesi DLL olarak.
ActiveX Document EXE ActiveX belgesi EXE olarak.
DHTML Application Dynamic HTML (DHTML) teknolojisi Microsoft Internet Explorer içinde yer alacak sayfalar yaratir.
VB Enterprise Edition Co. Visual Basic Enterprise Edition özellikleri.
Open dügmesine tiklayarak ya da seçilen proje türüne çift tiklayarak yeni bir projeye baslanir.
Çalisma Ortami:
Proje penceresiyle birlikte bir form ekrana gelir. Projenin baslangiç adi Project1, formun baslangiç adi ise Form1 dir.
Çalisma ortaminin üst tarafinda Visual Basic 6.0′in menü çubugu ve standart araç çubugu yer alir. Ortamin sol tarafinda araç kutusu (toolbox) yer alir. Ortada ise proje penceresi ve içinde bir form durur.
Ortamin sag tarafinda ise proje içindeki formlari, modülleri ve diger bilesenleri gösteren Project penceresi bulunur. Onun altinda Properties (Özellikler) penceresi yer alir.
Çalisma ortamindaki ana sahne formdur. Programci formu kullanicinin karsina gelecek ekran gibi düsünür ve tasarlar. Bu tasarimda ise yapilan ana islem kontrolleri form üzerine yerlestirilmesidir.
Formlar:
Hemen hemen her Visual Basic uygulamasinda bir form bulunur. Form üzerine denetimler ve grafikler eklenerek uygulama gelistirilir. Her bir form ayni zamanda form tasariminin yapildigi bir alandir.
Formlar uygulamanin (programin) kullanici arabirimini olusturur. Visual Basic kontrollerinden (components) istenilen kontroller form üzerine fare ile yerlestirilerek uygulamanin arabirimi olusturulur.
Örnegin bir bilgi giris ekrani form olarak yaratilir:
ADI: [metin kutusu]
ADRESI: [metin kutusu]
NUMARASI: [metin kutusu]